YARGI KARARLARI IŞIĞINDA DENKLEŞTİRMEDE MİRAS BIRAKANIN İRADESİ
Author :
Abstract
Denkleştirme kurumu, Türk miras hukukunda mirasbırakanın sağlığında yaptığı karşılıksız kazandırmaların, mirasın paylaşımı sırasında miras paylarına etkisini dengelemeyi amaçlayan tamamlayıcı nitelikte bir hukuki mekanizmadır. Bu kurumun en ayırt edici özelliği, uygulanıp uygulanmayacağının büyük ölçüde mirasbırakanın iradesine bağlı olmasıdır. Türk Medeni Kanunu m. 669 ve devamında düzenlenen denkleştirme hükümleri, mirasbırakanın iradesine öncelik tanımakta; kanuni karineler ise yalnızca bu iradenin tespit edilemediği hâllerde devreye girmektedir. Bu çalışma, denkleştirme kurumunu mirasbırakanın iradesi ekseninde ele almakta; altsoy ve altsoy dışı mirasçılar bakımından denkleştirmenin doğumu, kapsamı ve sınırlarını doktrinel ve normatif açıdan incelemektedir. Çalışmada ayrıca denkleştirme ile miras paylaşma kuralları ve tenkis arasındaki ilişki ortaya konularak, uygulamada sıkça karşılaşılan nitelendirme hataları değerlendirilmiştir. İnceleme sonucunda, denkleştirmenin amacının salt matematiksel bir eşitlik sağlamak değil; mirasbırakanın iradesiyle uyumlu bir denge tesis etmek olduğu sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, mirasbırakanın açık iradesinin tespitine öncelik verilmesi ve kanuni karinelerin dar yorumlanması gerektiği vurgulanmaktadır.
Keywords
Abstract
The institution of equalization in Turkish inheritance law is a supplementary legal mechanism aimed at balancing the effects of gratuitous inter vivos transfers made by the deceased on the shares of heirs during the distribution of the estate. The most distinctive feature of this institution is that its applicability largely depends on the intention of the deceased. Articles 669 et seq. of the Turkish Civil Code prioritize the deceased’s intent, while statutory presumptions apply only where such intent cannot be ascertained. This study examines the institution of equalization from the perspective of the deceased’s intent and analyzes its application, scope, and limits with respect to descendants and non-descendant heirs from a doctrinal and normative standpoint. In addition, the relationship between equalization, rules on the distribution of inheritance, and reduction (abatement) is explored, with particular attention paid to frequent misclassifications in practice. The study concludes that the purpose of equalization is not to achieve strict mathematical equality among heirs, but rather to establish a balance consistent with the deceased’s intent. Accordingly, priority should be given to identifying the explicit intent of the deceased, and statutory presumptions should be interpreted narrowly.
Keywords
Equalization, intention of the deceased, descendants, inheritance law, reduction